Φανταστείτε ένα νυχτερινό κέντρο με λογικές τιμές και μια παρέα που
κάθε βράδυ «τα σπάει» με πίστωση. Το γλέντι συνεχίζεται για καιρό. Ο
μαγαζάτορας διαθέτει σε καλές τιμές στους πελάτες του πιάτα-για-σπάσιμο
χαμηλής ποιότητας που φτιάχνει μόνος του, και πανέρια με λουλούδια που
μαζεύει η οικογένειά του. Οι πελάτες –που παρεμπιπτόντως είναι οι
τραπεζίτες της πόλης– λατρεύουν τον σαματά: Κάθε βράδυ αυξάνουν τον
συνολικό λογαριασμό με καταιγίδες από λουλούδια και πιάτα. Ολοι είναι
ικανοποιημένοι. Οι μεν γιατί διασκεδάζουν φθηνά. Ο δε, γιατί κρατά την
οικογένειά του απασχολημένη και αποκτά ισχυρούς οφειλέτες.
Κάποια στιγμή η πελατεία συνειδητοποιεί με αμηχανία το μέγεθος του
χρέους που έχουν συσσωρεύσει οι απανωτές έξοδοι. Ο μαγαζάτορας δεν έχει
πρόβλημα να αυξήσει το βερεσέ, γιατί έτσι εξασφαλίζει την ευημερία του
σπιτιού του, ενώ αποκτά και μοχλούς πίεσης στους πελάτες, στην
προσπάθειά του να ανελιχθεί. Οι πελάτες όμως, καθώς δεν μπορούν να
ζήσουν πια χωρίς καλή ζωή, αναζητούν αξιοπρεπείς και «διακριτικούς»
τρόπους μείωσης του χρέους.
Η ιδιότητά τους τους δίνει ένα πλεονέκτημα. Καθώς η κεφάτη παρέα είναι
τραπεζίτες, αποφασίζουν να εξισορροπήσουν τους λογαριασμούς τους με τον
μαγαζάτορα, αυξάνοντας τον δάνεισμό του. «Κόβουν» χρήμα και –με ή χωρίς
διαμέσους– τον φλομώνουν στα δάνεια: δάνειο συντήρησης του κέντρου,
δάνειο για αντικατάσταση εξοπλισμού, αυτοκινητοδάνειο για να κινείται ο
μαγαζάτορας πιο άνετα, διακοποδάνειο για να ξεσκάει, μετοχοδάνειο, και
πολλά πολλά καταναλωτικά δάνεια για τον ίδιο και την οικογένειά του.
Ετσι πια, και η παρέα έχει αρχίσει να χρεώνει τον μαγαζάτορα με τόκους
που αμβλύνουν το βάρος του χρέους που έχουν απέναντί του.
Τώρα είναι όντως και οι δυο ευχαριστημένοι. Ο μαγαζάτορας παίρνει τα
δάνεια και κάνει το μαγαζί καινούργιο, και κάτι παραπάνω: Αλλάζει
τοίχους, εξοπλισμό, σερβίτσια. Βάζει φωτοκύτταρα και κυλιόμενες κλίμακες
στα... δύο σκαλοπάτια για τις τουαλέτες, ηλεκτρονικά συστήματα
παραγγελιών, πανάκριβους πίνακες στους τοίχους. Κι ενώ παραμένει βαθιά
συντηρητικός, αναγκάζεται να αυξήσει τους μισθούς που δίνει στην
οικογένειά του. Αυτή, για πρώτη φορά επισκέπτεται εμπορικά κέντρα και
ξετινάζει τις νέες κάρτες. Στο μεταξύ χρεώνουν πιάτα και λουλούδια όλο
και πιο ακριβά, έτσι ο λογαριασμός των πελατών μεγαλώνει πιο γοργά.
Οι πελάτες απαντούν με περισσότερα δάνεια, υψηλότερα επιτόκια προς τον
επιχειρηματία-οικοδεσπότη. Κάθε βράδυ χαιρετιούνται και γελούν μεταξύ
τους – αλλά σκέφτονται «Ποιος θα χρεώσει ποιον περισσότερο». Ο
μηχανισμός έχει στηθεί: οι μεν επιδίδονται σε ένα όλο και πιο διονυσιακό
πάρτι, οι δε σε πιο εκτεταμένη επένδυση και πιο εκλεπτυσμένη
κατανάλωση. Είναι και πάλι όλοι ικανοποιημένοι.
Εδώ είμαστε. H Κίνα κυρίως (και οι αναδυόμενες οικονομίες) πρόσφεραν για
δεκαετίες φθηνά προϊόντα και υψηλές υπεραξίες στις βιομηχανικά και
χρηματοπιστωτικά ώριμες οικονομίες. Οταν κάποια στιγμή το βάρος του
χρέους που στο μεταξύ δημιουργήθηκε έγινε υπερβολικό, οι κεντρικές
τράπεζες της Δύσης (και της Ιαπωνίας) άρχισαν να κόβουν χρήμα. Αυτό δεν
έμεινε στις υποτονικές οικονομίες που το τύπωσαν. Πήγε να αυγατίσει στην
Κίνα ως επενδύσεις, και αύξησε την ισοτιμία του κινεζικού νομίσματος. Η
τεχνική φέρνει αποτελέσματα: Το χρέος των αναδυόμενων οικονομιών έχει
διπλασιαστεί από την έναρξη των προγραμμάτων παροχής ρευστότητας στις
αγορές (QE), ξεπερνά τα $66 τρισ. (2,5 φορές το ΑΕΠ τους). Εξάγουν φθηνή
εργασία οι Κινέζοι και δανείζουν χρεωμένα κράτη; Οι «Δυτικοί» απαντούν
εξάγοντας φθηνό χρήμα, «ενισχύοντας» το κινεζικό νόμισμα, μειώνοντας
έτσι το βάρος του χρέους τους.
Αυτός ο μηχανισμός ανόδου μοιάζει ακαταμάχητος. Θεωρητικά δεν έχει
ταβάνι. Στην πορεία όμως καταστρέφει τη διαδικασία σωστής τιμολόγησης
στις αγορές – και κρατά στον πάγο την πραγματική οικονομία: Οι τιμές των
μετοχών και των χρεογράφων πληθωρίζονται σε ένα τρελό ράλι το οποίο
τροφοδοτούν οι κεντρικές τράπεζες. Αλλά την ίδια στιγμή επιχειρήσεις και
νοικοκυριά στεγνώνουν από δανεικά, και παγώνουν μπροστά στο φάσμα του
αποπληθωρισμού. Κάποια στιγμή μαγαζάτορας και πελάτες θα ξεπεράσουν τη
φάση με τα επιφανειακά χαμόγελα. Η ώρα του τελικού διακανονισμού θα
έρθει κάποια στιγμή. Απλά κανείς δεν μπορεί να πει – πότε.
Στο μεταξύ, είναι κουτό «να μένεις σπίτι». Οι μετοχές ας πληθωρίζονται,
οι πραγματικές οικονομίες ας στεγνώνουν: έχει γλέντι έξω!
#Πηγή:
Η Δύση, στο κινεζικό «Χάραμα», Του Ηλία Σιακαντάρη
Kυριακή, 8 Δεκεμβρίου 2013
#
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου